Przejdź do treści

OFERTA SPECJALNA — Wybierz 2 plakaty: −15% · Przy 3 lub więcej: −20%

Koszyk

Twój koszyk jest pusty

Artykuł: Historia alfabetu i typografii

Historia alfabetu i typografii

„Krótko mówiąc, alfabet był źródłem całej wiedzy człowieka i wszystkich jego głupstw.” Wolter, Słownik filozoficzny

Wielkie litery alfabetu łacińskiego złożone różnymi krojami pisma

Alfabet nie powstał od razu. Wyrósł ze znaków, które ludzie mówiący językami semickimi zapożyczyli z egipskich hieroglifów około 1850 roku p.n.e. Około 1050 roku p.n.e. stał się alfabetem fenickim złożonym z 22 spółgłosek, który kupcy rozpowszechnili w całym basenie Morza Śródziemnego. Grecy dodali samogłoski w VIII wieku p.n.e., a Rzymianie nadali wielkim literom kształty, których używamy do dziś. Typografia, sztuka projektowania i układania liter, zaczyna się około 1450 roku, gdy Johannes Gutenberg drukuje w Moguncji ruchomymi metalowymi czcionkami.

Oto ta historia krok po kroku, od pierwszych wyrytych znaków po fonty w twoim telefonie, i to, co mówi o literach, które wieszamy na ścianach.

Najważniejsze daty w skrócie

  • Ok. 3200 p.n.e.: pismo klinowe w Mezopotamii i hieroglify w Egipcie, oba z setkami znaków.
  • Ok. 1850 p.n.e.: pismo protosynajskie, pierwszy znany alfabet, w Egipcie i na Synaju.
  • Ok. 1050 p.n.e.: alfabet fenicki, 22 litery oznaczające spółgłoski, pisane od prawej do lewej.
  • VIII wiek p.n.e.: Grecy dodają samogłoski.
  • VII wiek p.n.e.: alfabet łaciński pojawia się w Rzymie za pośrednictwem Etrusków.
  • Ok. 800 n.e.: minuskuła karolińska, przodek naszych małych liter.
  • Ok. 1450: ruchome czcionki Gutenberga w Moguncji; jego Biblia powstaje około 1455 roku.
  • 1470 i 1501: pierwsza antykwa (Nicolas Jenson, Wenecja) i pierwsza kursywa (Aldus Manucjusz i Francesco Griffo).
  • XVI wiek: J i U stają się osobnymi literami, oddzielonymi od I i V.
  • Od 1757 do ok. 1800: Baskerville, a potem Bodoni i rodzina Didot zwiększają kontrast między grubymi i cienkimi kreskami.
  • 1816: pierwszy krój bezszeryfowy, wycięty przez Williama Caslona IV.
  • 1927 i 1957: Futura, a potem Helvetica.
  • 1984: PostScript i Macintosh wprowadzają typografię na każde biurko.
  • 2016: fonty zmienne, jeden plik płynnie przechodzący między grubościami i szerokościami.

Przed alfabetem: znaki dla słów i sylab

Pierwsze systemy pisma nie były alfabetami. Sumeryjskie pismo klinowe i egipskie hieroglify, powstałe około 3200 roku p.n.e., używały setek znaków: jedne oznaczały całe słowa, inne sylaby lub dźwięki. Ich czytanie i pisanie wymagało lat nauki i pozostawało zajęciem nielicznej grupy skrybów.

Pismo protosynajskie: pierwszy alfabet (ok. 1850 p.n.e.)

Inskrypcja protosynajska b'lt (Baalat), jedyne słowo tego pisma odczytane z pewnością

Przełom przyszedł od ludzi, którzy nie byli skrybami. Około 1850 roku p.n.e. robotnicy mówiący językami semickimi w Egipcie i w kopalniach turkusu w Serabit el-Chadim na Synaju zapożyczyli kilka hieroglifów i użyli każdego z nich do oznaczenia pierwszego dźwięku słowa, które przedstawiał. Głowa wołu, w ich języku ʾalp, oznaczała dźwięk otwierający słowo ʾalp; dom, bayt, oznaczał B. To zasada akrofoniczna, która zredukowała pismo do kilkudziesięciu znaków, których każdy mógł się nauczyć. Inskrypcja powyżej, b'lt (Baalat, „Pani”), to jedyne słowo tego pisma odczytane z pewnością.

Alfabet fenicki: 22 litery w podróży (ok. 1050 p.n.e.)

Fragment kamienia z Zajit, X wiek p.n.e., z literami waw, he, chet, zajin i tet pisanymi od prawej do lewej

Około 1050 roku p.n.e. miasta-państwa wybrzeża Lewantu, Byblos, Tyr i Sydon, pisały stałym zestawem 22 liter, samych spółgłosek, od prawej do lewej. Fenicjanie byli kupcami i żeglarzami, a ich alfabet podążał za statkami na Cypr, do Grecji, Afryki Północnej i Hiszpanii. Jest wspólnym przodkiem alfabetu aramejskiego, od którego pochodzą pismo hebrajskie i arabskie, oraz alfabetu greckiego, od którego pochodzą alfabet łaciński i cyrylica.

Grecy dodają samogłoski, Rzymianie kształtują wielkie litery

Kamienna tablica z inskrypcją w alfabecie starogreckim

W VIII wieku p.n.e. Grecy przejęli litery fenickie i wprowadzili decydującą zmianę: znaki spółgłosek, których ich język nie potrzebował, wykorzystali do zapisu samogłosek. Alef stał się alfą (A), he epsilonem (E). Samo słowo „alfabet” łączy dwie pierwsze litery greckie, alfę i betę, które wywodzą się od fenickiego alefa, wołu, i betu, domu.

Etruskowie przekazali zachodnią odmianę alfabetu greckiego Rzymianom, których alfabet łaciński pojawia się w VII wieku p.n.e. Rzymscy kamieniarze nadali wielkim literom proporcje i szeryfy, drobne kreski kończące każdą linię; napis u podstawy Kolumny Trajana, wykuty w 113 roku, wciąż jest wzorem dla projektantów pisma. Klasyczna łacina miała 23 litery. W powstało we wczesnym średniowieczu z podwojonego U lub V w rękopisach, a J i U zaczęto odróżniać od I i V dopiero w XVI wieku; stąd 26 liter podstawowego alfabetu łacińskiego, który polszczyzna uzupełnia znakami takimi jak Ą, Ć, Ę czy Ł.

Średniowieczni skrybowie i narodziny małych liter

Portret Jeana Miélota, XV-wiecznego sekretarza, kopisty i tłumacza księcia Burgundii Filipa Dobrego, przy pracy nad rękopisem

Przez tysiąc lat po upadku Rzymu książki przepisywano ręcznie, głównie w klasztorach. Skrybowie wypracowali szybsze, bardziej zaokrąglone litery, a około 800 roku, na dworze Karola Wielkiego, minuskuła karolińska upowszechniła jasne, czytelne pismo z wydłużeniami górnymi i dolnymi. To przodek naszych małych liter. Później pisma gotyckie, takie jak textura, ścisnęły litery w gęste, kanciaste kolumny, gotyk, który wciąż widać w winietach niektórych gazet. Angielskie określenia „uppercase” i „lowercase” pojawiły się później, od dwóch kaszt, w których drukarze przechowywali ołowiane czcionki.

Gutenberg i ruchome czcionki (ok. 1450)

Portret Johannesa Gutenberga, wynalazcy druku ruchomą czcionką w Europie

Około 1450 roku w Moguncji Johannes Gutenberg połączył ręczny przyrząd do odlewania identycznych metalowych liter, łatwo topiący się stop, farbę na bazie oleju i prasę śrubową. Jego Biblia, wydrukowana około 1455 roku czcionką textura, wymagała około 290 różnych znaków, by naśladować pismo skrybów. Do 1500 roku druk dotarł do ponad 200 europejskich miast, a wraz z nim idea, że litery można zaprojektować raz i powielać bez końca: początek typografii.

Antykwa, kursywa i wielkie kroje książkowe

Portret Giambattisty Bodoniego, włoskiego projektanta pisma i drukarza

Włoscy drukarze szybko zastąpili czcionki gotyckie lżejszymi formami. W Wenecji Nicolas Jenson wyciął w 1470 roku jedną z pierwszych antykw, wzorowaną na piśmie humanistycznym, a w 1501 roku Aldus Manucjusz wydał pierwszą książkę złożoną kursywą, wyciętą przez Francesca Griffa. Claude Garamond w XVI-wiecznym Paryżu i William Caslon w XVIII-wiecznym Londynie udoskonalili te renesansowe antykwy. Następnie John Baskerville od 1757 roku, a Giambattista Bodoni i rodzina Didot pod koniec XVIII wieku zwiększyli kontrast między grubymi i cienkimi kreskami i wyostrzyli szeryfy. To klasyczne kroje szeryfowe książek, magazynów i winiet modowych.

Kroje bezszeryfowe, Bauhaus i Helvetica

Przemysłowy XIX wiek potrzebował liter, które krzyczałyby z plakatów i witryn: ciężkich egipcjanek oraz, w 1816 roku, pierwszego kroju bezszeryfowego autorstwa Williama Caslona IV. W XX wieku moderniści uczynili z krojów bezszeryfowych manifest. Futura Paula Rennera (1927) budowała litery z kół, trójkątów i kwadratów w duchu szkoły Bauhausu (1919–1933), a Helvetica Maxa Miedingera i Eduarda Hoffmanna (1957) stała się twarzą szwajcarskiego projektowania graficznego, systemów informacji wizualnej i logotypów firm.

Typografia cyfrowa: od PostScriptu do fontów zmiennych

Typografia cyfrowa: litery projektowane i składane na ekranie komputera

W 1984 roku język PostScript firmy Adobe i Macintosh firmy Apple postawiły dziesiątki krojów na każdym biurku; w ciągu dekady DTP zastąpił ołów i film. Unicode (1991) nadał wspólny kod wszystkim pismom świata, a fonty internetowe pozwalają stronom używać dowolnego kroju. Od 2016 roku fonty zmienne mieszczą całą rodzinę w jednym pliku, który płynnie przechodzi między grubościami i szerokościami.

Alfabet jako dekoracja ściany

Plakat z literą V: duża czarna wielka litera na złamanej bieli, a pod nią mała litera v w nawiasie kwadratowym

Każda z 26 liter niesie tę historię i dlatego jedna wielka litera może sama wypełnić ścianę. Nasze plakaty z literami alfabetu przedstawiają dużą czarną wielką literę na złamanej bieli, a pod nią małą literę w niewielkim nawiasie kwadratowym: rzymską kapitałę i minuskułę karolińską obok siebie. Każda litera jest dostępna w dwóch krojach, które streszczają tę historię. Klasyczny to krój szeryfowy w tradycji wielkich krojów książkowych, od Garamonda do Bodoniego; nowoczesny to geometryczny krój bezszeryfowy w linii Futury i Bauhausu.

Wybierz plakat z literą A, pierwszą literą niemal każdego alfabetu wywodzącego się z fenickiego, albo plakat z literą G w jednym z dwóch krojów; powieś inicjał dziecka wśród naszych plakatów dla dzieci albo ułóż krótkie słowo w rzędzie ramek na minimalistycznej ścianie.

Najczęściej zadawane pytania

Kto wynalazł alfabet?

Nie jedna osoba. Pierwszy alfabet stworzyli około 1850 roku p.n.e. robotnicy mówiący językami semickimi w Egipcie i na Synaju, przystosowując egipskie hieroglify. Fenicjanie rozpowszechnili go od około 1050 roku p.n.e., a Grecy uzupełnili o samogłoski.

Ile lat ma alfabet?

Około 3900 lat. Najstarsze znane inskrypcje alfabetyczne, z Wadi el-Hol w Egipcie i z Serabit el-Chadim na Synaju, pochodzą z okresu między 1900 a 1700 rokiem p.n.e.

Skąd się wzięła nazwa „alfabet”?

Słowo łączy alfę i betę, dwie pierwsze litery alfabetu greckiego, które pochodzą od fenickich alef (wół) i bet (dom).

Czym różni się krój pisma od fontu?

Krój pisma to projekt rodziny liter, na przykład Garamond czy Helvetica. Font to jego konkretna wersja: grubość i odmiana, jak Garamond Bold Italic, a w czasach czcionek ołowianych także jeden stopień pisma.

Czym różnią się litery szeryfowe od bezszeryfowych?

Szeryfy to drobne kreski kończące litery, dziedzictwo rzymskich inskrypcji; kroje szeryfowe, takie jak Garamond czy Bodoni, wyglądają klasycznie i książkowo. Kroje bezszeryfowe, jak Futura czy Helvetica, rezygnują z nich na rzecz czystszego, nowocześniejszego wyglądu.

Zostaw komentarz

Ta strona jest chroniona przez hCaptcha i obowiązują na niej Polityka prywatności i Warunki korzystania z usługi serwisu hCaptcha.

Wszystkie komentarze są moderowane przed opublikowaniem.

Czytaj więcej

Abstract art on wall
Abstract Art

Historia sztuki abstrakcyjnej

Sztuka abstrakcyjna od ponad wieku intryguje i inspiruje miłośników sztuki, zmieniając sposób, w jaki postrzegamy i interpretujemy twórcze wyrażenie.

Czytaj dalej: Historia sztuki abstrakcyjnej
Motivational Posters: Boost Productivity & Mindset

Plakaty motywacyjne: Zwiększ produktywność i nastawienie

W epoce, w której dominuje stymulacja wizualna w naszym otoczeniu, plakaty motywacyjne pojawiły się jako coś więcej niż proste dekoracje - stały się narzędziami psychologicznymi kształtującymi post...

Czytaj dalej: Plakaty motywacyjne: Zwiększ produktywność i nastawienie

Ostatnio oglądane produkty