Przejdź do treści

OFERTA SPECJALNA — Wybierz 2 plakaty: −15% · Przy 3 lub więcej: −20%

Koszyk

Twój koszyk jest pusty

Artykuł: René Magritte: życie, najsłynniejsze obrazy i znaczenie jego surrealizmu

René Magritte: życie, najsłynniejsze obrazy i znaczenie jego surrealizmu

René Magritte (1898–1967) malował zwykłe rzeczy tak dokładnie, że stawały się niemożliwe: fajka, która nie jest fajką, mężczyzna z twarzą zasłoniętą jabłkiem, nocna ulica pod dziennym niebem. Belgijski malarz ubierał się jak urzędnik bankowy i przez lata pracował przy sztaludze ustawionej w jadalni, a mimo to jego obrazy należą do najbardziej rozpoznawalnych w XX wieku.

Ten przewodnik opisuje jego życie, najsłynniejsze obrazy i ich znaczenie, podpowiada, gdzie zobaczyć oryginały, i odpowiada na najczęstsze pytania.

Plakat Iskra życia w ramie z naturalnego dębu: czerwona wiśnia na tle zachmurzonego nieba
Iskra życia, plakat-hołd Posterscape inspirowany Magritte’em, a nie dzieło artysty.

René Magritte w skrócie

  • Urodzony: 21 listopada 1898 w Lessines w Belgii
  • Zmarł: 15 sierpnia 1967 w Brukseli (Schaerbeek), w wieku 68 lat
  • Kierunek: surrealizm, którego był najważniejszą postacią w Belgii
  • Żona: Georgette Berger, ślub w 1922 roku; para nie miała dzieci
  • Słynne dzieła: Kochankowie (1928), Zdradliwość obrazów (1929), Przeszyty czas (1938), Imperium światła (1949–1964), Golkonda (1953), Syn człowieczy (1964)
  • Gdzie zobaczyć jego dzieła: Muzeum Magritte’a w Brukseli, René Magritte Museum w Jette, LACMA, MoMA, Art Institute of Chicago i Menil Collection

Z Lessines do Brukseli: wczesne lata

Magritte urodził się w Lessines w belgijskiej prowincji Hainaut i dorastał w okolicach Charleroi. W 1912 roku, gdy miał 13 lat, jego matka Régina utopiła się w rzece Sambrze. Biografowie często łączą zasłonięte twarze z jego późniejszych obrazów z tą stratą, choć sam Magritte zawsze odrzucał taką interpretację.

W latach 1916–1918 studiował w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Brukseli i próbował impresjonizmu, kubizmu i futuryzmu, nie znajdując własnego głosu. Georgette Berger poznał w 1913 roku na jarmarku w Charleroi, w 1920 roku przypadkiem spotkał ją ponownie w ogrodzie botanicznym w Brukseli, a dwa lata później się z nią ożenił. Na życie zarabiał, projektując tapety i reklamy: była to szkoła jasnych, skutecznych obrazów, która ukształtowała wszystko, co malował później.

Jak Magritte został surrealistą

Przełom nastąpił około 1923 roku, gdy poeta Marcel Lecomte pokazał mu reprodukcję Pieśni miłosnej Giorgia de Chirica. Magritte opowiadał później, że wzruszył się do łez: oto malarstwo, które zestawia znajome przedmioty, by stworzyć tajemnicę. W 1926 roku namalował Le Jockey perdu (Zagubiony dżokej), który uważał za swój pierwszy naprawdę surrealistyczny obraz. Jego pierwsza wystawa indywidualna, w galerii Le Centaure w Brukseli w 1927 roku, została źle przyjęta.

W tym samym roku przeprowadził się do Le Perreux-sur-Marne pod Paryżem i dołączył do kręgu surrealistów André Bretona. W 1929 roku opublikował „Słowa i obrazy” w piśmie La Révolution surréaliste, krótki ilustrowany manifest o rozdźwięku między przedmiotami, ich nazwami i ich wizerunkami. Paryskie lata zakończyła kłótnia z Bretonem, któremu nie podobał się krzyżyk noszony przez Georgette na szyi. W 1930 roku para na stałe wróciła do Brukseli.

Reklama, Jette i sztaluga w jadalni

Po powrocie do Brukseli Magritte otworzył z bratem Paulem Studio Dongo, małą agencję projektującą plakaty i reklamy. W latach 1930–1954 para mieszkała w skromnym domu przy rue Esseghem w Jette, gdzie Magritte malował w jadalni. Dziś w domu mieści się René Magritte Museum. To tam dopracował swoją metodę: żadnych widocznych pociągnięć pędzla, gładkie kolory, codzienne przedmioty namalowane z wyrazistością ilustracji reklamowej i umieszczone w niemożliwych sytuacjach.

Najsłynniejsze obrazy Magritte’a i ich znaczenie

Zdradliwość obrazów (1929)

Realistyczna fajka unosi się nad odręcznym napisem „Ceci n’est pas une pipe” (To nie jest fajka). Myśl jest prosta: to obraz fajki, nie da się nabić go tytoniem. Płótno stało się manifestem o różnicy między obrazem a rzeczywistością, a filozof Michel Foucault poświęcił mu w 1968 roku esej To nie jest fajka. Oryginał należy do Los Angeles County Museum of Art.

Kochankowie (1928)

Dwoje kochanków całuje się z głowami owiniętymi białym płótnem: tuż obok siebie, a jednak niezdolni, by się zobaczyć czy dotknąć. Obraz należy do grupy płócien z 1928 roku z zasłoniętymi twarzami; jedna z wersji znajduje się w zbiorach MoMA w Nowym Jorku.

Przeszyty czas (1938)

Mała lokomotywa parowa wyjeżdża z kominka, pod zegarem i pustym lustrem. Francuski tytuł La Durée poignardée oznacza dosłownie „przebite sztyletem trwanie”. Obraz wisi w Art Institute of Chicago.

Imperium światła (1949–1964)

Nocna ulica oświetlona jedną latarnią pod jasnym, dziennym niebem. Magritte wielokrotnie wracał do tego paradoksu w długiej serii obrazów olejnych i gwaszy. Wersje wiszą w MoMA, w Kolekcji Peggy Guggenheim w Wenecji i w Muzeum Magritte’a w Brukseli. W 2022 roku jedna z nich została sprzedana w domu aukcyjnym Christie’s w Nowym Jorku za 79,7 mln dolarów, co jest rekordem dla tego artysty.

Golkonda (1953)

Dziesiątki identycznych mężczyzn w płaszczach i melonikach wiszą w powietrzu nad rzędem domów, jakby spadali jak deszcz albo unosili się w miejscu. Tytuł, zaproponowany przez przyjaciela, poetę Louisa Scutenaire’a, nawiązuje do Golkondy, indyjskiego miasta słynącego niegdyś z diamentów. Obraz należy do Menil Collection w Houston.

Syn człowieczy (1964)

Mężczyzna w ciemnym płaszczu i meloniku stoi przed niskim murkiem i zachmurzonym morzem, a jego twarz zasłania zawieszone w powietrzu zielone jabłko. Magritte namalował go jako autoportret i wyjaśniał: „Wszystko, co widzimy, skrywa coś innego, zawsze chcemy zobaczyć to, co zasłania to, co widzimy”. Obraz należy do kolekcji prywatnej i pozostaje jego najczęściej parodiowanym motywem.

Surrealizm w pełnym słońcu i okres „vache”

Podczas niemieckiej okupacji Belgii Magritte odpowiedział na przygnębienie jaskrawymi kolorami w stylu Renoira; ten etap nazwał „surrealizmem w pełnym słońcu” (mniej więcej 1943–1947). Bretonowi i paryskim surrealistom się to nie spodobało. W 1948 roku na swoją pierwszą wystawę indywidualną w Paryżu, w galerii du Faubourg, namalował w kilka tygodni serię celowo topornych, krzykliwych obrazów: okres „vache” (krowi), prowokację wymierzoną w paryski gust. Nic się nie sprzedało, a on wrócił do gładkiego, precyzyjnego stylu, który w latach 50. i 60. przyniósł mu międzynarodową sławę.

Dlaczego melonik, jabłko i fajka?

Magritte posługiwał się niewielkim słownikiem przedmiotów: meloniki, jabłka, fajki, chmury, ptaki, zasłony, dzwoneczki i klucze. Melonik był mundurem anonimowego mieszczanina, a on sam też go nosił. Nie lubił symbolicznych interpretacji swoich prac i pisał, że jego malarstwo to „widzialne obrazy, które niczego nie ukrywają; przywołują tajemnicę”. Dziwność nigdy nie wynika ze zniekształconych form, jak w miękkich zegarach Dalego, lecz ze znajomych rzeczy w złej skali, w złym miejscu albo w złym czasie.

Dziedzictwo Magritte’a

Retrospektywa w Museum of Modern Art w Nowym Jorku w 1965 roku ugruntowała jego sławę w Stanach Zjednoczonych. Jego myśl, że obraz może kwestionować sam siebie, zasiliła pop-art i sztukę konceptualną, a jego motywy są wszędzie, w reklamie, na okładkach płyt i w kinie: meloniki z filmu Afera Thomasa Crowna (1999) to bezpośredni hołd. W 2009 roku w Brukseli otwarto muzeum poświęcone wyłącznie jemu.

Gdzie zobaczyć obrazy René Magritte’a

  • Muzeum Magritte’a, Bruksela: część Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii, z największą kolekcją Magritte’a na świecie.
  • René Magritte Museum, Jette (Bruksela): dom, w którym mieszkał i malował w latach 1930–1954.
  • LACMA, Los Angeles: Zdradliwość obrazów.
  • MoMA, Nowy Jork: Kochankowie, Fałszywe lustro i jedna z wersji Imperium światła.
  • Art Institute of Chicago: Przeszyty czas.
  • Menil Collection, Houston: Golkonda.

Żyć w duchu Magritte’a: nasze plakaty-hołdy

Magritte zmarł w 1967 roku, więc jego obrazy są w Europie chronione prawem autorskim do końca 2037 roku. Dlatego nie sprzedajemy reprodukcji jego dzieł. Zamiast tego nasze studio narysowało kolekcję plakatów w hołdzie Magritte’owi: oryginalne projekty, które zapożyczają jego czyste niebo, ptaki, słońca i unoszące się przedmioty, nie kopiując ani jednego płótna.

Iskra życia stawia czerwoną wiśnię na tle zachmurzonego nieba, Gołąb i wiśnia łączy białego ptaka z tym samym owocem, a Mężczyźni światła bawią się sylwetkami i jaskrawym słońcem. Koliber i szklany klosz zamyka ptaka pod szkłem, jak jedna z zagadek Magritte’a. Płaskie kolory i dużo wolnej przestrzeni sprawiają, że łatwo je powiesić w salonie albo nad biurkiem.

Plakat Gołąb i wiśnia w czarnej ramie metalowej: biały ptak trzymający czerwoną wiśnię
Gołąb i wiśnia, oryginalny projekt Posterscape w hołdzie Magritte’owi.

Najczęstsze pytania o René Magritte’a

Jaki jest najsłynniejszy obraz René Magritte’a?

Zdradliwość obrazów (1929) z fajką i napisem „Ceci n’est pas une pipe” oraz Syn człowieczy (1964), mężczyzna z zielonym jabłkiem przed twarzą, to jego najbardziej znane obrazy.

Co znaczy „To nie jest fajka”?

Że namalowana fajka nie jest fajką: to obraz z farby, który jedynie przedstawia przedmiot. Magritte prostym żartem pokazuje, że słowa, obrazy i rzeczy nigdy nie są tym samym.

Czy René Magritte miał dzieci?

Nie. René i Georgette Magritte nie mieli dzieci. Georgette przeżyła go o prawie dwadzieścia lat i zmarła w 1986 roku.

Czy Magritte był Francuzem?

Nie, był Belgiem. W latach 1927–1930 mieszkał pod Paryżem i należał do francuskiej grupy surrealistów, ale niemal całe życie spędził w Belgii, głównie w Brukseli.

Gdzie jest Muzeum Magritte’a?

W Brukseli, przy placu Królewskim (Place Royale), w ramach Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii. Drugie muzeum, René Magritte Museum, mieści się w jego dawnym domu w Jette.

Zostaw komentarz

Ta strona jest chroniona przez hCaptcha i obowiązują na niej Polityka prywatności i Warunki korzystania z usługi serwisu hCaptcha.

Wszystkie komentarze są moderowane przed opublikowaniem.

Czytaj więcej

Beatrix Potter: Life and Art

Beatrix Potter: Życie i Sztuka

Beatrix Potter, urodzona jako Helen Beatrix Potter 28 lipca 1866 roku w Londynie, Anglia, była kobietą wielu talentów.

Czytaj dalej: Beatrix Potter: Życie i Sztuka
Architecture posters

Architektura w The Object

Odkryj nasze Stampe Architektury Architektura zawsze była źródłem inspiracji dla artystów i projektantów. Wymyślne detale, równowaga formy i funkcji, oraz sama wielkość architektonicznych arcydzi...

Czytaj dalej: Architektura w The Object

Ostatnio oglądane produkty